مسابقه طراحی

مسابقه طراحی مرکز اجتماعی (Civic Center) شهر جدید صدرا

برنامه مسابقه کشوری معماری و شهرسازی مرکز اجتماعی (Civic Center) شهر جدید صدراواقع در 15 کیلومتری شمال غربی شیراز( دو مرحله ای) شامل: مقدمه معرفی برگزار کننده اهداف طرح ملزومات هدایت کننده برنامه و طرح شرایط شرکت کنندگان جوائز هیئت داوران مسابقه برنامه زمان بندی آدرس ثبت نام و سایت تحویل اسناد نقشه های مسابقه

مرحله اول

با تشکر فراوان از همه عزیزانی که از نقاط مختلف کشور آثارشان را برای این مسابقه ارسال کرده اند. بدینوسیله به اطلاع می رسانیم که به علت وجود اشکالات شبکه ای، ارسال آثار به چند مقصد، ارسال مکرر یک طرح و ناهمخوانی برخی از اسامی حقیقی، تاکنون 63 اثر به طور کامل دریافت وکدبندی شده است. کدهای رهگیری سه رقمی از دوشنبه 26 مهر حضور شرکت کنندگان ارسال می شود. تا روز سه شنبه 27 مهر نیز تکلیف چند طرح باقیمانده روشن و در صورت برطرف شدن ابهامات و نواقص، کدهای آنان نیز ارسال خواهد شد.
دبیرخانه مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا
26 مهر 1395
چهارشنبه 28 مهر روز داوری مرحله اول مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا است. تا 27 مهر به ایمیل طرح های دریافت شده کد رهگیری ارسال شد. نتایج داوری در هفته آینده اعلام خواهد شد.
دبیرخانه مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا
شرکت عمران شهر جدید صدرا، هیئت داوران و مدیر مسابقه از تمامی حرفه مندان حقیقی و حقوقی معماری و شهر سازی که در مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا شرکت کردند تشکر و قدردانی و برای تمامی طراحان 63 طرح ارائه شده در مرحله اول مسابقه آرزوی موفقیت می نماید.
جلسه داوری طرح های دریافت شده در روز 28 مهر ماه 1395 شمسی در تهران در ساختمان شرکت مادر تخصصی شهرهای جدید از 9 صبح آغاز و در 18 بعد از ظهر همان روز به پایان رسید.
با توجه به آنچه در فراخوان مسابقه اعلام شده بود و بر اساس آراء داوران ، از میان 63 طرح ارائه شده، 5 طرح به مرحله دوم مسابقه راه یافتند. هیئت داوران برای مشخص نمودن 5 طرح برنده، طی سه مرحله بازدید و بررسی آثار ارائه شده، 20 طرح را انتخاب کرد؛ سپس در مرحله چهارم ارزیابی، از میان 20 طرح انتخابی، 10 طرح برگزیده شد و در مرحله نهائی قضاوت ، 5 طرح برنده از میان 10 طرح برگزیده انتخاب شدند.
در سه مرحله اول و دوم وسوم بازبینی و بررسی آثار، انتخاب داوران بر اساس معیارهائی که در فراخوان آمده بود( ر.ک. به فراخوان مسابقه) بر اساس رای گیری صورت پذیرفت. اما در مراحل چهارم و پنجم بحث های مبسوط اقناعی به برگزیدن طرح ها منجر شد.
از میان 63 طرح ارائه شده، 3 طرح به علت عدم رعایت آنچه در فراخوان درباره ضوابط ارسال طرح ها - بویژه تعداد شیت ها- اعلام شده بود، کنار گذاشته شدند.
با توجه به آنچه آمد، 20 طرحی که طی سه مرحله بازبینی و بررسی آثار از میان 60 طرح انتخاب شدند به شرح زیر می باشند:
ردیف کدرهگیری شخص حقیقی/ حقوقی
1 114 آمنه بختیار نصرآبادی
2 116 بابک رستمیان
3 120 دفتر برآیند محیط معماری
4 122 دفتر معماری پانتون و موسوی
5 123 دفتر معماری زوج
6 124 رضا امیربهزادی
7 128 ساناز حایری
8 129 سمانه زارع
9 134 شرکت شایا ایده راز
10 139 علی اصغرزاده
11 141 کانتکست
12 144 کنگره هنر معماران پارس
13 145 گروه معماری کارند
14 148 محمد ابوسعیدی
15 156 مسعود رامان فر
16 160 مهندسین مشاور پرداراز
17 162 مهندسین مشاور رسش
18 164 مهندسین مشاور فربوم شهر پارس
19 168 نشید نبیان
20 172 دفتر دیگر
در مرحله چهارم ارزیابی آثار، 10 طرح برگزیده عبارتند از:
- دفتر برایند معماری محیط؛ - دفتر معماری زوج؛- علی اصغرزاده؛ - کانتکست؛- کنگره هنر معماران پارس؛ - گروه معماری کارند؛ - محمد ابوسعید؛ - مهندسین مشاور رسش؛- نشید نبیان؛- گروه معماری دیگر.
و بالا خره 5 طرح برنده که در مرحله نهائی قضاوت از میان 10 طرح برگزیده انتخاب شدند و می توانند مرحله دوم مسابقه را ادامه دهند عبارتند از:
دفتر معماری زوج- کانتکست- گروه معماری کارند - محمد ابوسعید - گروه معماری دیگراطلاعیه شماره 3- اعلام نتایج داوری مرحله اول
کد رهگیری سه طرحی که کنار گذاشته شده اند عبارتند از دو طرح با کدهای 117 و 146 به علت عدم رعایت معیارهای ارائه طرح ها، ذکر شده در فراخوان و کد 131 به علت ارائه تعدادی شیت که نتیجه طراحی در آن قابل تشخیص نبود.
مراسم معرفی طرح های منتخب، برگزیده و برنده مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا در روز دوشنبه 17 آبان ماه در خانه هنرمندان ایران به همراه رو نمایی آخرین شماره های مجله اندیشه ایرانشهر در ساعت 17 برگزار خواهد شد. در این روز آثار منتخب، برگزیده و برنده نمایش داده خواهند شد.
- جایزه هریک از 15 طرح منتخب لوح تقدیر و یک سکه بهار آزادی؛
- جایزه هریک از 5 طرح برنده مبلغ 7 میلیون تومان و ادامه مرحله دوم.
بدینوسیله از نمایندگان 5 طرح برنده درخواست می شود که اعلام آمادگی و اسامی همکاران مورد نیاز برای پرداخت و بسط ایده مرحله اول خود را برای رسیدن به یک طرح پخته تا حد فاز یک و معرفی توانائی های تخصصی خود هر چه زودتر و حد اکثر تا تاریخ 15 آبان به ایمیل مدیر مسابقه ارسال نمایند.
برای ادامه فرآیند مسابقه در مرحله دوم کمک هزینه ای به مبلغ 20 میلیون تومان برای هر یک از 5 گروه در نظر گرفته شده است.

به نام خدا

بیانیه نهائی داوران مسابقه معماری و شهرسازی

 مرکز اجتماعی شهر صدرا

با گذشت نزدیک به هفت ماه، در روز یکشنبه 17 بهمن 1395، پنج برنده مرحله اول، طرح­هایِ مرحله دوم مسابقه مرکز اجتماعی صدرا را به شرکت عمران مادر تخصصی شهرهای جدید در خیابان شهید خدامی در تهران تحویل دادند. طراحان این پنج طرح عبارت بودند از( به ترتیب حروف الفبا): مهندس ابو سعیدی؛ گروه معماری دیگر؛ گروه معماری زوج؛ گروه معماری کارند و دفتر کانتکست.داوری مسابقه مذکور در روز چهارشنبه 20 بهمن از ساعت 9 بامداد آغاز و در ساعت 15:30 به پایان رسید. روند برگزاری این مسابقه نیز از آغاز تا انجام طبق آئین نامه برگزاری مسابقات معماری و شهرسازی( مصوب شورای انقلاب فرهنگی) صورت پذیرفت. آثار ارائه شده توسط پنج شرکت­کنندۀ مرحلۀ دوم، شامل یک ماکت و پنج شیت صد در هفتاد بود. به غیر از مهندسین مشاور کانتکست که تعداد شیت­هایش بیش از پنج برگ بود و شیت­ها را به صورت آلبوم ارائه داد، بقیه طرح­ها پنج شیت خود را بر روی فوم چسبانیده بودند. موضوع تعداد اضافی شیت­ها با داوران مسابقه در میان گذاشته­شد. داوران با علم بر این موضوع و بررسی آلبوم (که عمل گنجانیدن شیت­هایِ اضافی را در 5 شیت انجام نداده بود در حالی که این اقدام عملی بود) قرار شد تمام طرح­ها را بررسی نمایند و بعد در این باره اظهار نظر قطعی نمایند. در ابتدا مدیر مسابقه معیارهای مطرح شده در فراخوان را به طور کامل قرائت نمود. پس از آن، بررسی­ها آغاز و داوران مسابقه اول جدا جدا و بعد به صورت گروهی آثار ارائه شده را بررسی و گفت­گوهای میان داوری را شروع کردند.با درنظرداشتن اهداف و معیارهای مندرج در فراخوانِ مسابقه، انتظارات و معیارهای ارزیابی داوران در این مرحله به شرح زیر بیان شدند:
  • طرح­ها می­بایست توانسته باشند به شیوۀ محسوس و معناداری طرح ­های قبلی خود را در مرحله اول (طراحی ایده) بسط داده و از پیشرفت اجرائی محسوس برخوردار باشند؛
  • طرح­های ارائه شده در این مرحله می­بایست احترام به تپه و پست و بلند آن را – به عنوان بازیگر اصلی صحنه طراحی- با منطقی ترین و در عین حال خلاقانه­ترین رفتار معماری مورد عنایت قرار دهند،
  • بین معماری زمین (مقیاس کلان) و معماری بناها (فضاهای خرد) می بایست تناسب وجود داشته باشد و در این مرحله، هر دو مقیاس طراحی پیشرفت کرده­باشند؛
  • طرح ها باید بتوانند کیفیت های متنوع فضائی تولید کنند و با محیط پیرامون تعامل مثبت داشته باشند؛
  • بعلاوه، هم سازمان فضائی احجام معماری و هم جداره­های پوشش دهنده این احجام از انسجام، خلاقیت و جمال­شناسی به میزان مناسب بهره برده باشند؛
  • روحیه مجموعه نمایان­گر مرکز اجتماعی شهر باشد؛
  • طرح برنده می­بایست با انعکاس ایرانیت و عصریت پس از ساخته­شدن در مقیاس ملّی و فراملّی صاحب شخصیتِ مرکز شهری باشد؛
  • تبدیل مقیاس­ها و عملکردها به یکدیگر مانند مفصل بندی شهر به مرکز اجتماعی شهر و روابط فضاهای مرکز اجتماعی با یکدیگر معلوم و فکر شده باشند؛
تمامی طرح­های ارائه شده در مرحله دوم،  نظر داوران را به خود جلب کردند و در لحظات بررسی، آراء هر یک از داوران یکی از طرح­ها را با ارزش تر معرفی می نمود. اما دو طرح اول و دوم بیشترین میزان انتظارات اکثریت داوران را برآورده کردند و رقابت فشرده­ای برای انتخاب بین آن­ها وجود داشت. خواست داوران و کارفرما مداخله کمتر در توپوگرافی اراضی زمین مورد نظر بود و طرح های ارائه شده این خواست را کم و بیش رعایت نکردند. مرتبط با ویژگی ها و جذابیت هر یک از پنج طرح ارائه شده در مرحله دوم، داوران مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا برای شرکت عمران شهر جدید صدرا دو توصیه دارد: اول اینکه در فرایند این مسابقه معلوم شد که اين معماران از توان ایده پردازی و خلاقیت قابل تحسینی برخوردارند و می توان در طرح هاي آينده صدرا، از حضور، اندیشه و توان این معماران بهره برد. دوم اینکه هریک از طرح ها که به عنوان طرح برنده معرفی می شوند به معنای بی نقص بودنشان نبوده و در مراحل اجرائی شدن نیازمند اصلاحاتی می باشند.با احتساب موارد فوق و معیارهای ارائه شده در فراخوان این مسابقه، هر پنج داور بر هر طرح نزدیک به یک ساعت به طور گروهی بحث کردند و جزئیات ارائه شده در هر طرح را نیز مورد ارزیابی قرار دادند. در هر فاصله از گفت­گوهای داوران، مقایسه­ای نیز بین طرح­ها مطرح شد که به نوعی به زمان ارزیابی طرح مورد مقایسه قرار گرفته، اضافه شد. در مجموع و در انتها، جمع بندی نتایج داوران به شرح زیر معلوم شد:
  • طرح اول: طرح ارائه شده به توسط مهندسان مشاور کارند؛
  • طرح دوم: طرح ارائه شده به توسط گروه معماری دیگر؛
  • طرح سوم: طرح ارائه شده به توسط محمد ابوسعیدی؛
  • طرح چهارم: طرح ارائه شده به توسط دفتر معماری زوج؛
  • طرح پنجم: طرح ارائه شده به توسط دفتر کانتکست.
در مرحله اول، پنج برنده مبلغ 7 میلیون تومان دریافت کردند و در مرحله دوم نیز تاکنون ده میلیون تومان از بیست میلیون تومان کمک هزینه طراحی مرحله دوم را دریافت نموده­اند و مبلغ باقیمانده را نیز دریافت خواهند کرد.هیئت داوران مسابقه ضمن تشکر از عزم و حسن نیت شرکت عمران شهر صدرا در مقام کارفرما به خاطر عرضۀ این مسابقه به جامعه معماری کشور، منتظر تداوم مسیر این فرایند تا مرحله احداث طرح برنده بوده و برای تحقق این امر از هرگونه راهنمائی و مشورت برای تحقق پروژه مرکز اجتماعی شهر جدید صدرا استقبال می­کند.بر همین سیاق، داوران مسابقه حضور پرشور و خلاق معماران جوان را ارج می­نهند و برای تمامی شرکت کنندگان مرحله اول و مرحله دوم حضوری پربار تر را در صحنه های مسابقات محلی، ملی و فرا ملی آرزو دارند.بعلاوه همکاری و همراهی بی شائبۀ دبیر خانه دائمی مسابقات معماری و شهرسازی کشور مورد تقدیر داوران قرار گرفت. در خاتمه هیئت داوران قدردانی خود را از شیوه مدیریت مسابقه، ترکیب متناسب اعضاء هیئت داوران، رعایت چارچوب های حرفه ای، ایجاد فرصت برای پردازش آراء و گفتگو و فراهم آوردن فضائی دموکراتیک جهت انجام امر قضاوت اعلام می نمایند.

هیئت داوران:

محمد بهشتی
آرش بصیرت
فیروز فیروز
فرهاد احمدی
فریار جواهریان


 
شرکت عمران شهر جدید صدرا براساس مصوبه هیئت مدیره و پیش بینی طرح جامع شهر صدرا در نظر دارد که طراحی معماری و شهرسازی مرکز اجتماعی شهر جدید صدرا را طی دو مرحله به مسابقه بگذارد. صدرا شهر جدیدی است با عمر 25 سال که در 15 کیلومتری شمال غربی شیراز واقع شده است. به خاطر محدودیت های ارتفاعی و پستی و بلندی زمین و عبور لوله گاز و محور سبز روی لوله گاز، صدرا شهری خطی و کشیده است. برخی از قسمت های شهر شکل گرفته و برخی از قسمت ها در حال شکل گیریست. جمعیت شهر در سال 1395 معادل 70000 نفر و طبق پیش بینی طرح جامع صدرا- که در مرحله تصویب قرار دارد- این شهر در سال 1405 پذیرای 385000 نفر خواهد بود.
پهنه ای از این شهر به باغشهرها تعلق دارد، حدود 250 هكتار زمين در قالب چهار منطقه با متراژهاي حداقل 1000 مترمربعي جهت ايجاد باغ مسكن در نظر گرفته شده كه اين مناطق در دامنه كوه هاي جنوب شهر مستقر می باشند. مجتمعی تفریحی- گردشگری- پذیرائی در این پهنه به نام "سرزمین سبز" ساخته شده و مورد بهره برداری قرار گرفته است. این بخش از شهر صدرا عمدتا به توسط ساکنان شیرازی مورد بهره برداری قرار می گیرد (www.greenlandsadraShiraz ). به غیر از مجموعه سرزمین سبز، چندین بنای ارزشمند و شاخص ( مانند خانه هنرمندان، هنرستان هنر، مسجد جامع، موزه آبزیان، مجموعه گردشگری داووس و...) و یک پارک با نام پردیس مرکزی صدرا در پیرامون سایت مرکز اجتماعی شهر صدرا در حال طراحی و احداث می باشند.
در نقاط مختلفی از اراضی شهر جدید صدرا و با مقیاس های منطقه ای، ملی و فرا ملی مراکز درمانی و آموزش عالی متنوع و متعددی مستقر شده که برخی از آن ها مورد بهره برداری قرار گرفته اند. بیمارستان پیوند اعضاء که در جنوب غربی سایت مرکز اجتماعی شهر (زمین مسابقه) قرار دارد در مقیاس فراملی کار می کند. مرتبط با نوع از کاربری ها می توان به بیمارستان سوانح و سوختگی، بیمارستان اعصاب و روان، پردیس دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و در آینده ای نزدیک دانشگاه صنعتی شیراز اشاره کرد.
موقعیت

موقعیت

پهنه هائی از شهر صدرا به محل استقرار مسکن های مهر اختصاص دارد. این مجتمع های مسکونی از ابتدا در برنامه شهر صدرا حضور نداشته اند و از نیمه دوم سال 1380 استقرار 23000 واحد مسکونی در قالب قطعات ویلایی و آپارتمان های تا 10 طبقه برای این شهر در نظر گرفته شده و بسیاری از آن ها ساخته شده و هم اکنون مورد بهره برداری قرار گرفته اند. این پهنه ها عمدتا توسط اقشار کم درآمد مورد استفاده قرار گرفته اند تنوع قومیتی و تکثر فرهنگی ویژگی مهم این مجموعه های مسکونی می باشد.
در پیرامون شهر صدرا چندین شهرک مسکونی دیگر قرار دارند که بیشتر آن ها پس از تصویب احداث شهر جدید صدرا شکل گرفته اند که از نقطه نظر جذب مهاجران رقیب صدرا محسوب می شوند. در آخرین سال های دهه 1380 برای صدرا شهرداری تاسیس شد. در حال حاضر شهر جدید صدرا از دو مدیریت شهری ( شهرداری و شرکت عمران) برخوردار است.
با توجه به نياز شهر به مراكز كارگاهي و صنعتي غيرآلاينده و با در نظر گرفتن بادهاي غالب و تمركز اين قبيل كاربري ها ، مكاني در حدود 200 هكتار در قسمت جنوب غربي شهر برای صنایع و استقرار کارگاه-های تولیدی در نظر گرفته شده است. اما امکان برخورداری از شغل ثابت برای ساکنان فعلی صدرا وجود ندارد. پیش بینی طرح های کلان اقتصادی و اجتماعی صدرا برای دراز مدت، بر افزایش میزان شاغلین و کاهش وضعیت خوابگاهی شهر دلالت دارند.

اهداف طرح

هدف مسابقه مرحله اول به مشارکت گرفتن نقطه نظرها، دانش، تجربه و خلاقیت عموم معماران و شهرسازان ایرانی، برای مشخص کردن رویکرد، مفهوم و ایده های طراحی مناسب برای مرکز اجتماعی شهر صدرا می¬باشد. شهر در حال ساخته شدن و پر شدن است و زمین در نظر گرفته شده برای مرکز اجتماعی ذو عارضه است. پرسش و درخواست اصلی و اساسی کارفرما این است: کدام معماری و کدام رفتار با زمین، برای ساماندهی محیطیِ مرکزِ شهری که خود شهر در حال شکلگیریست، مناسب¬ترین است؟ کارفرما خواهان آنست که سازمان فضائی مرکز اجتماعی شهر صدرا بعنوان یک قلمرو همگانی بتواند در شکلگیری شخصیت شهر صدرا نقشی تاثیر گذار داشته باشد. سایر اهداف مورد نظر برای طراحی این مرکز اجتماعی شهر صدرا عبارتند از:
- تقویت جریان زندگی شهری، روزانه و شبانه؛ به منظور ایجاد یک مرکز شهری چند عملکردی با هدف ارتقای سرزندگی شهری
- رویاروئی بهره¬برداران این مرکز اجتماعی شهر با فضایی "رویداد مدار" و در نظرگرفتن فضاها و عملکردهای مناسبی برای زندگی روزانه و شبانه این مجموعه؛
- تشویق به حضور هرچه بیشتر خانواده¬ها ، زنان و جوانان در این مرکز و فراهم کردن ایمنی برای کودکان و سالمندان؛
- ـ فراهم شدن امکانات فضائی- مکانی برای تولید چیدمان (هنر اینستالیشن)، هنر اجرا (پرفورمنس ارت)، صنایع دستی و دیگر صورت های آفرینشهای هنری از طریق حضور سازندگان و هنرمندان در این سایت و ایجاد نوعی کارآفرینی؛
- ـ در نظر گرفتن امکانات تاریخیْ اجتماعیْ مکانی واقع در حوزه تاثیر شهر صدرا و حوزه های تاثیرگذار بر شهر صدرا، امکاناتی همچون توپوگرافی پیرامونی محوطه پروژه، باغ های شخصی که به بخشی از منظر و شناسه شهر بدل شده اند و ظرفیت های محیطی ای همچون حضورعشایر و ظرفیت های منطقه ای و فرداستی ای همچون سایتهای باستانی و شهر شیراز؛
- چند مقیاس بودن عملکردها، مقیاس¬هائی که از صدرا شروع می¬شوند و تا مقیاس¬های فرا استانی پیش می¬روند؛
- در نظر گرفتن امکانات تاریخی- اجتماعی واقع در پیرامون شهر صدرا مانند: حضورعشایر، سایت-های باستانی و شهر شیراز.
- متصل شدن با پهنه های بلافصل شهر و فراهم آوردن پیوند بین قسمت شرقی زمین مرکز اجتماعی شهر (فاز یک شهر که شکل گرفته و تقریبا پر شده) و قسمت غربی آن (فاز دو) که در حال شکلگیریست؛
- توجه جدی به فرایند اجرا شدن طرح و کیفیت اجرا و در نظر داشتن تصویری ازهزینه ها و برآوردمالی طرح، بویژه در مرحله دوم مسابقه.
- خواست کارفرما در مرحله دوم پرورش و پردازش ایده ها و ارائه نقشه های شهرسازی و معماری در حد فاز یک می باشد.

داوران مسابقه

حائری

مدیر مسابقه محمدرضا حائری مازندرانی

داور-احمدی

داور فرهاد احمدی

داور-جواهریان

داور فریار جواهریان

داور-بهشتی

داور سید محمد بهشتی

داور-بصیرت

داور آرش بصیرت

داور-فیروز

داور فیروز فیروز


حضور شرکت کنندگان مسابقه مرکز اجتماعی شهر صدرا
در رایزنی با هیات داوران و تصویب مدیریت شرکت عمران شهر جدید صدرا تاریخ تحویل مرحله اول مسابقه از 31 شهریور به ساعت 22 روز پنجشنبه 15 مهرماه 1395تغییر کرد.
با آرزوی موفقیت
محمدرضا حائری مازندرانی
28 شهریور 1395

تاریخ های مهم

برنامه زمان بندی مرحله اول

1تاریخ تحویل مرحله اول مسابقه
- تاریخ تحویل مرحله اول مسابقه- آخر شهریور ماه 1395(ارسال طرح به همراه فرم مشخصات)
2تاریخ داوری مرحله اول و اعلام اسامی برندگان
- تاریخ داوری مرحله اول و اعلام اسامی برندگان- 15 مهر ماه 1395
3اعلام آمادگی و معرفی تیم فنی- حرفه ای
- اعلام آمادگی و معرفی تیم فنی- حرفه ای- بین 16 تا 25 مهرماه 1395
4برگزاری نشست رسانه ای برندگان مرحله اول
- برگزاری نشست رسانه ای برندگان مرحله اول- آخر مهر ماه 1395

برنامه زمان بندی مرحله دوم

1شروع مرحله دوم
- شروع مرحله دوم- 5 آبان ماه 1395
2تحویل مرحله دوم
- تحویل مرحله دوم- آخر دی ماه 1395
3داوری مرحله دوم و اعلام نتایج
- داوری مرحله دوم و اعلام نتایج - 15 بهمن 1395
4برگزاری نشست رسانه ای
- برگزاری نشست رسانه ای مرحله دوم - تا آخر بهمن 1395
تصاویر هوایی شهر جدید صدرا
 
 
گفتگویی با دکتر خلیل حاجی پور، عضو هیات علمی دانشگاه شیراز و عضو هیات مدیره شهر جدید «صدرا» hajipour2
صدرا شهری است که نمی‌توان گفت در آغوش شیراز است و یا آنکه به شیراز پشت کرده است. در محور شمال غربی شیراز که بخش مهمی از توسعه شهر را شامل می‌شود، در دشتی با مزیت‌های اقلیمی نسبی نسبت به بقیه محورهای توسعه قریب به دو دهه است که بناست تا شهری خدمت پذیر و خدمتگزار در نسبت با شیراز شکل بگیرد که هنوز به دلیل موانع توسعه‌ای، نتوانسته به آنچه در چشم‌انداز داشته برسد. بااین‌حال به نظر می‌رسد که صدرا یکی از موفق‌ترین نمونه‌های شهرهای جدید اقماری در تجربه دهه‌های اخیر است. ازاین‌رو گفتگویی داریم با دکتر خلیل حاجی پور، هیات علمی شهرسازی دانشگاه شیراز که مدتی است به عضویت هیات مدیره شهر جدید صدرا درآمدهاست.
شهر جدید صدرا در ابتدا با اهدافی بازنمایی می‌شد که به باور برخی این اهداف محقق نشد. آیا این عدم تحقق را امری واقعی می‌دانید یا اینکه آن را محصول انتظارات و نگاه آرمان‌گرایانه اولیه در خصوص شهرهای جدید می‌دانید؟
بله این حرف تا حدودی درست است! تفکر شهرهای جدید در ایران به‌طور عام به دنبال تغییر روندی در فرایند توسعه شهری در ایران بود که می‌توان آن را «تقدم شهرسازی بر شهرنشینی» تعریف نمود؛ یعنی نوعی الگوی شهرسازی از پیش اندیشیده شده که قرار بود کیفیتی متفاوت از زندگی و سکونت در شهر را عرضه کند. این آرمان‌گرایی اولیه اما در عمل محقق نشد و آسیب‌شناسی تجربه شهرهای جدید در کشور ما نشان می‌دهد که فاصله بین وضع موجود با آینده مورد انتظار اولیه شهرهای جدید فاصله معناداری دارد.
برخی از این عدم تحقق در اهداف اولیه به نوع نگاه تصمیم گیران و سیاست‌گذاری اولیه در شهرهای جدید برمی‌گردد. بخشی دیگر از این عدم تحقق‌پذیری هم به نحوه تولید و فرآیند تهیه طرح‌های شهری شهره‌های جدید برمی‌گردد که پاسخگوی نیازهای مبرم «مدیریت شهری» شهرهای جدید نیست. فرایند طولانی تهیه و تصویب طرح‌ها و فقدان قوانین و مقررات شهرسازی این معضل را دوچندان ساخته است. مشکلات مربوط به عملیات اجرائی عمرانی با مشکلات مربوط به برنامه اسکان و تأمین خدمات شهری  آن‌چنان درهم‌آمیخته‌اند که مدیریت شهرهای جدید را عملاً ناکارآمد ساخته است. به‌گونه‌ای که اکنون چالش مدیریت دوگانه (شهرداری و شرکت عمران) یکی از مهم‌ترین مسائل موجود در حوزه شهرهای جدید در کشور قابل‌طرح است.
اما به باور من مهم‌ترین مسئله در مکانیزم های تأمین مالی شهرهای جدید در ایران است به‌گونه‌ای که وزارت مسکن و شهرسازی با استفاده از ابزار زمین و با برنامه فروش اراضی سعی در آماده‌سازی و تأمین خدمات شهر داشته که این موضوع ضمن هدر دادن زمین به‌عنوان یک منبع کمیاب اجتماعی رواج بورس‌بازی و دلالی زمین در این‌گونه شهرها را موجب گردید.
آینده مورد تصور فعلی شهر جدید صدرا با چشم‌انداز اولیه شهر چه تفاوت‌ها و تمایزاتی دارد؟

از منظر کالبدی- فضایی تفاوت‌های محسوس و معناداری با برنامه فیزیکی و طرح‌های توسعه شهری مصوب دارد. نوشهرها یا شهرهای جدید به دلایل گوناگون با شهرهایی که به‌آرامی و با گذر زمان به دنیا آمده، رشد کرده و هویتمند شده‌اند، تفاوت‌های اساسی دارند. این شهرها را ازنظر شکل، تراکم و شیوه زندگی تداوم الگوی سکونت حومه شهرنشینی محسوب می‌شوند.

در برنامه‌های اولیه توسعه صدار نقش غالب و تخصصی خاصی برای صدرا تعریف‌نشده بود بلکه بیشتر باهدف مخاطب قرار دادن بخشی از نیازهای سکونت و اشتغال در منطقه کلان‌شهری شیراز که به‌صورت کاملاً مستقل و خوداتکا به لحاظ اقتصادی و اشتغال باشد و قرار بوده پشتیبان بخشی از نیازهای صنعتی، آموزش و اوقات فراغت و گردشگری شهر شیراز باشد. اما روندها و گرایش‌های بعدی و ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های منحصربه‌فرد صدرا موجب شد که این شهر درزمینه‌ی استقرار خدمات برتر در حوزه بهداشت و درمان، مراکز عمده آموزش عالی و همچنین محل استقرار صنایع پاک خود را مطرح کند و در طرح بازنگری طرح جامع که در مرحله بررسی و تصویب در مراجع استانی است چشم‌انداز آتی را منطبق با واقعیت‌های موجود بازتعریف کند:
  • محل استقرار فعالیت‌های صنعتی با تأکید بر صنایع پاک و پیشرفته (Hi-tech)
  • محل استقرار عملکردهای کلان در حوزه بهداشت و درمان و آموزش عالی
  • پهنه استقرار مراکز تفرجگاهی شهری و فرا شهری، گردشگری و منطقه مسکونی باغ-ویلایی و
  • حمایت از اقشار کم‌درآمد و گسترش نیازهای فضایی آن‌ها
  • و توسعه تعامل اجتماعی و ارتقاء کیفیت‌های محیطی جهت سکونت
صدرا چقدر از شیراز مستقل خواهد شد؟ توسعه آتی شهر ازنظر شما به‌عنوان یک شهر ساز چقدر در راستای تحقق این نقش است؟
دهه شصت و هفتاد میلادی کشورهای درحال‌توسعه به سیاست  احداث شهرهای جدید به‌عنوان  راه‌حلی برای جذب بخشی از جمعیت کلان‌شهرها و ساماندهی به استقرار جمعیت در مناطق کلان‌شهری روی آوردند. متأسفانه در کشور ما سیاست ایجاد شهرهای جدید در راستای سیاست ملی اسکان و به‌عنوان ابزاری در سیاست ملی شهرنشینی تلقی نشده و این خطای استراتژیک مجموعه دولت و وزارت مسکن و شهرسازی در این زمینه بوده است. شهر جدید صدرا نیز از این قاعده مستثنا نیست. برای حفظ استقلال صدرا نیازمند اجماع و توافقی در سطوح مدیریت ارشد استان در خصوص نقش، عملکرد و چشم‌انداز صدرا هستیم که ضمن شکل‌گیری تقسیم‌کار منطقه‌ای با شیراز از یک مدیریت یکپارچه و هماهنگ در مقیاس منطقه کلان‌شهری شیراز برخوردار گردد.
شهرک‌هایی که با شکل‌گیری صدرا در محور شمال غرب شیراز شکل گرفتند چه تهدیدها و فرصت‌هایی برای شهر جدید صدرا به وجود آورده است؟ آینده صدرا در ارتباط با این شهرک‌ها چگونه خواهد بود؟
واقعیت این است که پس از گذشت ربع قرن از مکان‌یابی صدرا در منطقه کلان‌شهری شیرازبه دلایل مختلف آن چشم‌اندازهای مدنظر اولیه محقق نشده که یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق عدم عزم و اراده جدی مدیران استانی در حمایت از صدرا به‌عنوان شهری که می‌تواند در یک تقسیم‌کار منطقه‌ای مکمل شهر ریشه‌دار و تاریخی شیراز باشد. نگاه مدیریت ارشد استان به صدرا به‌عنوان یک رقیب موجب گردید که در همان محور شمال غربی و در همان مقطع زمانی که صدرا مکان‌یابی شد در فاصله مهروموم‌های دهه ۷۰ و ۸۰ شهرک‌های اقماری همچون گلستان، بزین، بهشتی، گلدشت و حافظ و نظایر آن به‌عنوان رقیب صدرا و در حریم شهر شیراز شکل گیرد که ضمن گسترش افقی و پراکنده رویی توسعه شهری شیراز و از بین رفتن اراضی محور شمال غرب، جمعیت‌پذیری صدرا را نیز با کندی مواجه کند. با اطمینان می‌توان گفت که اگر سیاست احداث شهر جدید صدرا که به‌عنوان تصمیم ملی و با عزم اراده محکم دولتی شروع‌شده بود؛ در سطوح منطقه‌ای و استانی نیز حمایت می‌شد صدرا الآن یک شهر میانی و توسعه‌یافته با جمعیتی حداقل ۳۰۰ هزار نفر بود که در مقیاس منطقه کلان‌شهری شیراز ایفای نقش می‌کرد. محور شمال غرب شیراز نیز به‌عنوان ذخیره توسعه آتی شیراز صیانت می‌شد.
به نظر می‌رسد، یکی از سناریوهای محتمل در توسعه آتی و درازمدت صدرا پیوستگی کالبدی فضایی با سکونتگاه‌های اقماری و شهرک‌های محور شمال غرب شیراز است که در پیوند با مجموعه مراکز جمعیتی در محور شمال غرب تشکیل یک زنجیره شهری را خواهد داد. این زنجیره فضایی که پیوستگی کالبدی و عملکردی هم خواهند داشت نیازمند یک ساختار جدید برای مدیریت و برنامه‌ریزی یکپارچه است.
مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی صدرا کدام است؟
چالش هویت مهم‌ترین مسئله شهر جدید صدرا است. همچنین جدایی گزینی فضایی اجتماعی بین پهنه‌های باغ شهری قشر متوسط رو به بالا و مجتمع‌های مسکن مهر که برچسب سکونت کم‌درآمدها به آن زده‌شده است نوعی گسست کالبدی اجتماعی را موجب شده است که اگر چاره‌اندیشی نشود با یک چالش جدی در آینده مدیریت شهر مواجه خواهیم بود. مسکن مهر که به‌عنوان یک سیاست تحمیلی حجم عظیمی از جمعیت گروه‌های مختلف اجتماعی  فرهنگی را در فضای شهر جدید بارگذاری نمود؛ دستیابی به پایداری اجتماعی و شکل‌گیری هویت جمعی و انسجام اجتماعی را به تأخیر انداخته است.
نگاهی به فراخوان مسابقه مرکز اجتماعی صدرا نشان می‌دهد که شهر هنوز در جستجوی خود است. آیا نتیجه مسابقه می‌تواند تعریفی فراتر از انتظار به شهر ببخشد؟ شما چنین انتظاری دارید؟
برای خلق هویت نیازمند دو مؤلفه زمان هستیم و مکان؛ زمان که مقوله‌ای است خارج از اراده و برنامه‌ریزی ما اما مهم‌ترین سیاست و راهبرد مدیریت شهری صدار در حال حاضر خلق هویت مکانی- فضایی، تولید ارزش‌های محلیت، ارتقاء حس تعلق به مکان از طریق فعال کردن فضاها و قلمروهای عمومی جهت افزایش امکان تعاملات اجتماعی برای گروه‌های متکثر و متنوع قومی و اجتماعی، تسهیلگری جهت مشکل گیری و تقویت سمن‌ها و نهادهای مدنی در شهر جدید صدرا، فراهم آوردن بستر مناسب مکانی برای گذران اوقات فراغت در فضاهای شهر و تدوین یک سیاست و برنامه اجتماعی برای شهر صدرا در قالب طرح جامع مطالعات اجتماعی و هویت بخشی شهر جدید صدرا که با همکاری دانشگاه شیراز در حال انجام است. مسابقه مرکز اجتماعی صدرا هم به‌عنوان اولین تجربه ازاین‌گونه برنامه‌ها در شهرهای جدید کشور در راستای همین سیاست طراحی و تعریف‌شده است. انتظار ما بر این است که این مرکز به‌عنوان سازوکاری شهری و اجتماعی بتواند به تولید هویت جمعی  در مکانی منجر شود که سابقه‌ی تاریخی و خاطره‌ای ندارد ولی می‌تواند در فضای عمومی شهری به شکل‌گیری خاطره‌های جمعی جدید بیانجامد.